Enflasyon eylülde %5,6'da kaldı, içinde üniversite ücretlerinde %33'lük bir düşüş var

GeoStat yıllık enflasyonu eylülde %5,6 olarak açıkladı; veri ekim başında yayımlandı. Bu, ağustosun manşet oranıyla aynı, yani ilk bakışta hiçbir şey olmamış gibi. Altta ise fiyatlar ağustostan eylüle %0,4 arttı ve en oynak kalemleri dışlayan çekirdek enflasyon %3,7, tütün de çıkarıldığında %3,5 çıktı. İşe yarayan kısım %5,6 ile %3,7 arasındaki fark: baskının büyük bölümü ekonomiye eşit yayılmak yerine birkaç hareketli kalemde duruyor.

Ulaşım ay içinde %2,9 arttı ve tek başına 0,36 puan katkı yaptı; özel aracın işletme maliyeti %4,2 yükseldi. Sağlık %2,8 artarak 0,22 puan ekledi; itici güç ayaktan tedavi hizmetlerindeki %9,1'lik artıştı. Ters yönde, eğitim %12,2 düşerek 0,51 puan eksiltti; çünkü yükseköğretim ücretleri %32,9 geriledi — orta öğretim %7,0, okul öncesi ve ilköğretim %5,8, yaygın eğitim kursları %4,6 arttı. Üniversite ücretlerinde bir ayda üçte birlik bir salınımı, diplomanın aniden ucuzlaması değil, ücretlerin endekse hangi ayda girdiğiyle ilgili bir zamanlama etkisi olarak okumak daha doğru.

Merkez bankası orta vadede %3 enflasyon hedefliyor. Faiz kararıyla birlikte son tahminini temmuz sonunda yayımladığında politika faizini %8,25'te tuttu ve 2026 için ortalama enflasyonu yaklaşık %5,2 öngördü; yılın ikinci yarısında gerilemesini, ardından kademeli olarak hedefe dönmesini bekliyordu. Eylülün %5,6'sı hem hedefin hem de bu yıllık ortalamanın üzerinde; bankanın o sırada öne çıkardığı etken enerji fiyatlarıydı. Borçlanma maliyetini izleyenler için politikanın ne kadar hızlı gevşeyebileceğini belirleyen şey, açıklanan rakam ile %3 hedefi arasındaki mesafedir.

Buradaki kira sözleşmelerinin çoğu dolar üzerinden yapılırken, bir daireyi elde tutmanın maliyetleri — faturalar, aidat, temizlik, tamirat, tesisatçı — lari ile ödeniyor. Manşetin %5,6'ya yakın, çekirdeğin %3,7 olması, endeks yatay görünen aylarda bile bu lari maliyetlerinin tırmanmaya devam ettiği anlamına gelir; bir yıl önce lari cinsinden sabitlenen kira bu bakımın daha azını karşılar. Öte yandan şimdi imza atan kiracı, hâlâ yükselen bir maliyet tabanıyla pazarlık ediyor; aylık tutardan birkaç lari kırmaktan çok daha uzun bir sabit süre istemek işe yarar. İki taraf da tek bir aya göre plan yapmamalı: makul yol, yıllık oranı %3 hedefiyle karşılaştırmak ve aylık dalgalanmaları gürültü saymaktır.