საქართველოს ორი IT საგადასახადო სტატუსი ურთიერთშენაცვლებადი არ არის — განსხვავება არსებითობაშია

ვირტუალური ზონის პირის სტატუსი 2011 წლიდან არსებობს და ვიწროა თავისი ჩანაფიქრით. ის მოიცავს ქართულ სუბიექტს, რომელიც პროგრამულ უზრუნველყოფას ქმნის და ექსპორტზე გაჰყავს; ამ კვალიფიციური ექსპორტის მოგება განაწილებისას თავისუფლდება, ადგილობრივად გაყიდული კი ჩვეულ რეჟიმში რჩება. კონსულტაცია ან ჰოსტინგი, რომელიც რეალურად პროგრამას არ აწარმოებს, როგორც წესი, სტატუსს მიღმაა. ვირტუალური ზონის კომპანიიდან გაცემულ დივიდენდს ჩვეული 5%-იანი გადასახადი ედება წყაროსთან, რომელიც ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებით შეიძლება შემცირდეს, თუ იმ ხელშეკრულების რეზიდენტობისა და ბენეფიციარი მფლობელობის პირობები დაკმაყოფილდება.

საერთაშორისო კომპანიის სტატუსი 2020 წელს შემოიღეს და სხვაგვარად მუშაობს: გათავისუფლების ნაცვლად, განაწილებულ მოგებაზე მოგების გადასახადს 5%-ზე აყენებს ჩვეული 15%-ის ნაცვლად, ხელფასებზე საშემოსავლო გადასახადს კი 5%-ზე ჩვეული 20%-ის ნაცვლად. დივიდენდი მიმღების ერთობლივი შემოსავლიდან გამოირიცხება. ასევე არის ქონების გადასახადის შეღავათი კვალიფიციურ აქტივებზე, ხოლო საქართველოს მოქალაქეების ხელფასის ხარჯი და კვალიფიციური კვლევისა და განვითარების დანახარჯი ამცირებს განაწილების დასაბეგრ ბაზას, რაც ზოგ სტრუქტურაში ეფექტურ განაკვეთს 5%-ზე ქვემოთ წევს. ნებადართული საქმიანობის ჩამონათვალი ვირტუალური ზონისაზე ფართოა.

საერთაშორისო კომპანიის სტატუსი ახლადდაფუძნებული ფიქციური კომპანიისთვის არ არის. განმცხადებელს ნებადართულ საქმიანობაში სულ მცირე ორწლიანი გამოცდილება სჭირდება — პირდაპირ, წარმოდგენილი არარეზიდენტი მშობელი კომპანიის ან უმრავლესობის მფლობელი პარტნიორი საწარმოს მეშვეობით — და შემოსავლის სულ მცირე 98% ამ საქმიანობიდან უნდა მოდიოდეს. ძირითადი საქმიანობა საქართველოში უნდა სრულდებოდეს შესაბამისი კვალიფიკაციის პერსონალით; ეს აშკარა არსებითობის ტესტია, სტატუსს კი მთავრობა გასცემს და აუქმებს შემოსავლების სამსახურში შეტანილი განაცხადის საფუძველზე. ვირტუალურ ზონას იმავე მოთხოვნის თავისი ვერსია აქვს: IT საქართველოს ტერიტორიაზე უნდა იწარმოებოდეს, თანამშრომლებით ან დაკონტრაქტებული დეველოპერებით, რომლებიც მართლაც აქ არიან.

პირველი, არსებითობის მოთხოვნას კბილები აქვს. 2021 წლიდან შემოსავლების სამსახურმა ვირტუალური ზონის გათავისუფლება უარყო იმ შემოწმებებში, სადაც ქვეყნის შიგნით განვითარების დადასტურება ვერ მოხერხდა — პოზიცია, რომელსაც სტატუსის ზოგი მფლობელი ედავება. ამიტომ დოკუმენტაცია იმის შესახებ, სად და ვინ წერს კოდს, სტრუქტურის ნაწილია და არა მოგვიანებით მოსაწესრიგებელი ქაღალდი. მეორე, არც ერთი სტატუსი დღგ-ს არ ეხება. უცხოელ მომხმარებლებზე მიწოდებული მომსახურება, როგორც წესი, ქართული დღგ-ს მიღმაა მიწოდების ადგილის ჩვეული წესებით, სტატუსის მიუხედავად, და ეს მოგების გადასახადისგან ცალკე ანალიზია. რომელი სტატუსი მოგიხდებათ, ბიზნესის ფორმაზეა დამოკიდებული: ექსპორტზე ორიენტირებული განვითარება მცირე გუნდით ვირტუალურ ზონისკენ იხრება, მნიშვნელოვანი ქართული დასაქმება ან ფართო რეგიონული მომსახურება კი საერთაშორისო კომპანიისკენ.