ვარძია: კლდის ქალაქი, რომელსაც სტუმრები მაღალ შეფასებას აძლევენ — თუ შუადღის ხალხმრავლობას აარიდებენ თავს

ვარძია მტკვრის ხეობის თავზე, კლდის პირში ნაკვეთი მონასტერია და დღემდე მოქმედი სალოცავია. ვიზიტორები მუდმივად გამოყოფენ შუა საუკუნეების საინჟინრო ნამუშევრის მასშტაბს, ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიის ფრესკებსა და მესხეთის ლანდშაფტს. თბილისიდან დაახლოებით 270 კილომეტრითაა დაშორებული, ამიტომ უმეტესობა ან ერთდღიან ტურს უერთდება, ან ბორჯომში ან ახალციხეში ღამისთევასთან აერთიანებს, სადაც მეორე მთავარი ღირსშესანიშნაობა რაბათის ციხეა. ხერთვისის ციხე, ჩრდილოეთით დაახლოებით 16 კილომეტრში, გზად მარტივი გაჩერებაა.

განმეორებადი საჩივრები უფრო პრაქტიკულია, ვიდრე თავად ძეგლს ეხება. დილის შუა საათებიდან ადრეულ შუადღემდე ბილიკებზე, გვირაბებთან და ეკლესიასთან საცობი იქმნება, განსაკუთრებით ივლისსა და აგვისტოში, როცა ჩრდილიც ცოტაა. ზოგი გვირაბი დაბალი და ვიწროა, მარშრუტის ნაწილი ღია კლდის კიდეზე გადის, კომპლექსი კი ეტლით მოსარგებლეთათვის ადაპტირებული არ არის. ორივე განხილული გზამკვლევი გირჩევთ, 10:00 საათზე, გახსნისთანავე მიხვიდეთ, ხოლო თუ გვიან ჩადიხართ — დახურვამდე სულ მცირე ორი საათით ადრე.

ორივე გზამკვლევის მიხედვით, ზრდასრულის ბილეთი 15 ლარი ღირს, აუდიოგიდი — დამატებით 15 ლარი, ხოლო პატარა შატლი 2 ლარად სალაროდან დაახლოებით ერთ კილომეტრიან აღმართს გაგაცილებთ. ზაფხულის სამუშაო საათები სექტემბრის ბოლომდე 10:00–19:00-ია, ოქტომბერსა და ნოემბრის დასაწყისში კი 18:00-მდე მცირდება; ფასები და საათები გზამკვლევების 2026 წლის გამოცემებშია მოცემული და წასვლამდე გადამოწმება ღირს. გამოყავით ორიდან სამ საათამდე. ჩაიცვით არასრიალა ფეხსაცმელი, წაიღეთ წყალი და ფანარი და ჩაიცვით მოქმედი ეკლესიისთვის შესაფერისად: მამაკაცებმა გრძელი შარვალი, ქალებმა — ქვედაბოლო და თავსაბურავი.