ანაკლიამ „მეპატრონის“ მოდელზე გადაინაცვლა და ოპერატორი ჯერ კიდევ არ ჰყავს

2026 წლის ივლისში მთავრობამ ანაკლიისთვის ე.წ. „მეპატრონის“ (landlord) მოდელი მიიღო: სახელმწიფო აშენებს და ფლობს ძირითად ინფრასტრუქტურას — ტალღმტეხს, დაღრმავებულ შემოსასვლელს, საბაზისო სამუშაოებს — ხოლო ცალკეულ ტერმინალებს კერძო კომპანიები განავითარებს და მართავს გრძელვადიანი იჯარით ან კონცესიით. ეს ცვლის 2023 წლის სქემას, რომლითაც სახელმწიფო კომპანიას 51% და კერძო კონცესიონერს 49% უნდა ჰქონოდა; ამ სქემით 2024 წელს შეირჩა China Communications Construction Company-ის მეთაურობით შექმნილი კონსორციუმი, რამაც საკმაო კრიტიკა გამოიწვია. ახლა Port Consultants Rotterdam ანახლებს გენერალურ გეგმას, რომელიც ტერმინალების განლაგებას დააზუსტებს და მშენებლობას ერთ ფიქსირებულ პროექტს კი არა, ტვირთზე რეალურ მოთხოვნას მიუსადაგებს.

პირველი ეტაპი დაახლოებით 1.1 მილიარდ დოლარადაა შეფასებული, საიდანაც დაახლოებით 700 მილიონი სახელმწიფოსგან, 400 მილიონი კი კერძო ინვესტორებისგან მოსალოდნელია; მთავრობის თქმით, „მეპატრონის“ მოდელი დამატებით 200 მილიონს მოითხოვს. გამოცხადებულია მოლაპარაკებები მსოფლიო ბანკთან და აზიის განვითარების ბანკთან დაფინანსებაზე. მიზანი პირველი გემია 2029 წელს და დარგის ნაწილი ამ თარიღს ღიად ეჭვქვეშ აყენებს; უფრო ფართო, 7 მილიარდ დოლარიანი სატრანსპორტო მოდერნიზაციის პროგრამა, რომელმაც პორტი განახლებულ რკინიგზასა და გზებს უნდა დაუკავშიროს, 2032 წლამდე გრძელდება. მასშტაბისთვის: ათიოდე წლის წინ განხილული მეგაპორტის გეგმის ფასი დაახლოებით 2.5 მილიარდი დოლარი იყო — დღევანდელის დაახლოებით ორმაგი.

ახალი გეგმის გამოცხადების შემდეგ საზღვაო სამუშაოები გააქტიურდა: დაღრმავება და ტალღმტეხის მშენებლობა ერთდროულად მიმდინარეობს, ბელგიური კონტრაქტორი Jan De Nul კი მეორე მიწისმთხრელ-ამომღებ ხომალდს აყენებს. სამიზნე სიღრმე დაახლოებით 17.5 მეტრია — ეს პროექტის მთელი აზრია: სწორედ ეს აძლევს შესაძლებლობას, აქ შემოვიდეს ის გემები, რომლებსაც ფოთი და ბათუმი ვერ იღებს. პირველი ფაზა 700 მეტრამდე ღრმაწყლოვანი საკონტეინერო და 600 მეტრამდე ესტაკადური ტიპის ბერთით იგეგმება მშრალი და ნაყარი ტვირთისთვის. რაც აკლია, ტერმინალზე დასაწერი სახელია. ოპერატორი დადასტურებული არ არის. Maersk-ის ჯგუფში შემავალმა APM Terminals-მა თქვა, რომ ანაკლია არ აინტერესებს და ფოთზე ჩერდება, სადაც 2026 წლის სექტემბერში მისი ადგილობრივი ადმინისტრაციის ხელმძღვანელმა განაცხადა, რომ ღრმაწყლოვან ბერთებზე მოლაპარაკებების განახლება წლის ბოლომდე იგეგმება მრავალწლიანი დაგვიანების შემდეგ. სხვა სახელებიც ისმის — AD Ports და DP World არაბთა გაერთიანებული საამიროებიდან, MSC-ის Terminal Investment Limited, CMA CGM-ის CMA Terminals — MSC-ის ქართულმა მიმართულებამ კი თქვა, რომ პირობებს ელოდება, მისი სამეთვალყურეო საბჭოს ერთი წევრი კი საერთაშორისო ტენდერების სწრაფად გამოცხადებას ითხოვს.

თუ ამ სანაპიროზე უძრავ ქონებას ფლობთ, ბიზნესს მართავთ ან ტვირთს გადააადგილებთ, გახსნის თარიღი ამ ამბავში ყველაზე ნაკლებად საინფორმაციო ციფრია. ორ რამეს ღირს თვალის დევნება. პირველი — გამოცხადდება თუ არა ტერმინალის საერთაშორისო ტენდერი და ვინ მიიღებს მონაწილეობას: სანამ ოპერატორი ხელს არ მოაწერს, ბერთები მომხმარებლის გარეშე დარჩენილი ბეტონია. მეორე — ფოთი, რომელიც არა მომავალი, არამედ დღევანდელი ბაზარია: 2026 წლის პირველ შვიდ თვეში მან 404,760 TEU გადაამუშავა, წლიურად 7%-ით მეტი, 253 საკონტეინერო გემით, და მისი ღრმაწყლოვანი ბერთების მოლაპარაკებების განახლება სურათს ანაკლიაზე უფრო მალე შეცვლის. 2029 წელზე განცხადებები განზრახვად აღიქვით, ხელმოწერილი იჯარები და ტენდერის შედეგები კი ინფორმაციად.